پمپ درد چیست؟ کجا وصل میشود و چگونه کار میکند

فهرست مطالب (۵ بخش)
بازبینیشده توسط نعیم، مدیر سدان مد · آخرین بازبینی: ۱ آذر ۱۴۰۵ · ادعاهای پزشکی این مقاله با منابع معتبر بینالمللی (فهرست پایین صفحه) تطبیق داده شده است. این متن جای مشورت با پزشک را نمیگیرد.
تجهیزات پزشکی هر روز در حال تحول است. به طوری که این روزها شاهد ورود مجموعهای از دستگاهها، ابزار و وسایلی هستیم که کار درمان را برای پزشکان راحتتر کرده است. در عین حال به بهبود وضعیت جسمی بیماران نیز کمک زیادی میکند. به طوری که درد در حین درمان را کاهش میدهد. همچنین طول مدت درمان را نیز کمتر میکند. یکی از این تجهیزات، پمپ درد (Patient-Controlled Analgesia) است. در ادامه به تشریح این دستگاه میپردازیم.
پمپ درد چیست؟
پمپ درد دستگاهی است که در مراکز درمانی و بیمارستانها استفاده میشود. هدف از کاربرد این دستگاه، کنترل درد بعد از عمل جراحی و در دردهای طولانیمدت است. پمپ درد که به آن PCA نیز گفته میشود، از یک پمپ تزریق پرتابل استفاده میکند. این دستگاه سبک و کم حجم است و بیمار به راحتی میتواند آن را با خود حمل کند.
بر روی این پمپ یک دکمه (بلوس) تعبیه شده است. انواع داروهای بیمار در داخل این دستگاه قرار میگیرد. بیمار میتواند هر زمان که بخواهد این دکمه را باز و از داروها استفاده کند. البته زمان آن را پزشک مشخص میکند.
پمپ درد چگونه عمل میکند؟
دستگاه PCA به گونهای طراحی شده است که پزشک متخصص بیهوشی براساس وضعیت بیمار آن را تنظیم میکند. سپس بیمار هر وقت درد داشت، با فشار دادن دکمه دوز مشخصی از داروی مسکن دریافت میکند. در بعضی بیماران و به تشخیص پزشک، یک تزریق پیوستهی آهسته (دوز پایه) هم به آن اضافه میشود. طی این فرآیند بیمار بعد از عمل جراحی درد کمتری را احساس میکند.
پزشک برای عملکرد صحیح دستگاه، برای آن زمان مشخص میکند. این دستگاه طبق برنامهای که پزشک تنظیم کرده، داروی مایع را آهسته و پیوسته از راه یک لولهی باریک (کاتتر) وارد بدن بیمار میکند.
با دستگاه پمپ درد، بیمار برای هر دوز مسکن لازم نیست منتظر پرستار بماند؛ البته پرستار همچنان بیمار را بهطور منظم پایش میکند (تنفس، سطح هوشیاری و میزان درد). اگر بیمار بعد از جراحی احساس درد کند، میتواند دکمه را فشار دهد. سپس دوز مشخصی از دارو وارد بدنش میشود و درد تسکین مییابد.
عملکرد پمپ درد به دو صورت اتوماتیک و تحت کنترل بیمار است:
- اتوماتیک: در این روش پزشک همه چیز را از قبل برای دستگاه تعریف کرده است. بنابراین به دخالت بیمار یا همراه او نیاز نیست. دستگاه به صورت اتوماتیک داروی مسکن را وارد بدن بیمار میکند.
- کنترل بیمار: در این روش پزشک برای دستگاه میزان دوز دارو را مشخص کرده است. هر زمان که بیمار احساس درد کند، میتواند دکمه را فشار دهد تا میزان مشخصشدهی دارو را وارد بدن خود کند.
آیا استفاده مداوم از مسکن برای بیمار خطرناک نیست؟
درست است که در دستگاه پمپ درد هر زمانی که بیمار بخواهد میتواند دکمه را فشار دهد. اما به این معنا نیست که مقدار زیادی مسکن وارد بدن او شود. پزشک متخصص با بررسی وضعیت و شرایط بیمار، میزان داروی مسکنی را که باید وارد بدنش شود، مشخص میکند. پس به این صورت نیست که بیمار با فشار دادن دکمه پمپ، مقدار زیادی دارو به خود تزریق کند.
گاهی تزریق بیش از حد داروی مسکن باعث افزایش مقاومت بدن در برابر دارو میشود. به طوری که دیگر دارو با دوز پایین جوابگوی درد نیست. پس پزشک باید دارو با دوزهای بالاتر را برای بیمار تجویز کند. پزشکان با توجه به این نکته، میزان دوز دارو را برای دستگاه تعریف میکنند.
بنابراین وقتی بیمار دکمه دستگاه پمپ درد را فشار میدهد، دوز مشخص شده از آن را دریافت میکند. همه چیز در دستگاه PCA تحت نظارت پزشک است.
تنظیمات دستگاه پمپ درد
دستگاه پمپ درد با ویژگیهای منحصر به فرد در اختیار بیماران و پزشکان قرار گرفته است. با وجود این دستگاه، نیاز به حضور مداوم پرستار در بالین بیمار کمتر شده است.
تنظیمات این دستگاه به صورت زیر است:
- داشتن دکمه قفل زمان
یکی از ویژگیهای این دستگاه امکان تنظیم آن روی زمان است. به طوری که پزشک فاصلهی قفل را بسته به نوع دارو تنظیم میکند؛ در پمپهای وریدی مسکن معمولاً چند دقیقه تا حدود ۲۰ دقیقه. در این صورت اگر زمان قفل مثلاً روی ۱۰ دقیقه تنظیم شده باشد، بعد از هر دوز تا ۱۰ دقیقه دکمهی بیمار عمل نمیکند. در این مدت حتی اگر بیمار دکمه را فشار دهد، چون زمان قفل طی نشده است، دستگاه دوز اضافهای به بدن او تزریق نمیکند و فقط بعد از گذشتن این زمان دوباره میتواند دوز بگیرد.
- این دستگاه به بدن بیمار متصل میشود
پزشک پمپ درد را از طریق یکی از این راهها (وریدی، اپیدورال، زیر جلدی یا منطقهای در کنار عصب) به بدن بیمار متصل میکند. دستگاه به دلیل کم حجم بودن قابل حمل است. بعد از اینکه پرستار آن را به بدن بیمار متصل کرد، میتواند با تشخیص پزشک بر روی بدن بیمار باقی بماند.
پزشک برای وصل کردن آن به بدن بیمار بلافاصله بعد از بیهوشی این کار را انجام میدهد. همچنین ممکن است قبل و یا بعد از جراحی و با کمک داروی بیحسی اپیدورال این کار انجام شود. اتصال آن به بدن بیمار درد زیادی را ایجاد نمیکند.
پمپ درد برای چه بیمارانی کاربرد دارد؟
عمده کاربرد دستگاه PCA برای عمل جراحی است. در حین عمل که بیمار با دارو بیهوش میشود. اما به محض اینکه هوشیاری خود را بدست میآورد، درد او شروع میشود. این دستگاه برای همه بیمارانی که عمل جراحی انجام میدهند، کاربرد دارد. با این وجود برخی از بیمارانی که ممکن است عمل جراحی خاصی انجام نداده باشند، اما به یک بیماری طولانی مدت (مثل سرطان) مبتلا باشند، کاربرد دارد.
بانوانی که عمل سزارین و یا زایمان طبیعی انجام دادهاند، هم میتوانند از این دستگاه استفاده کنند. البته پزشک باید استفاده از آن را برای بیمار تشخیص دهد.
انواع دستگاه پمپ درد
دستگاه پمپ درد در دو شکل تولید میشود که عبارتند از:
- پمپ درد الکترونیکی
این دستگاه دارای ست تزریق و مخصوص است که مقدار دقیق دارو را کنترل میکند. این دستگاه دارای یک کیسه نگهدارنده دارو و پمپ است. این نوع پمپها دقیقتر و گرانتر هستند. به همین دلیل بیشترین کاربرد را برای مراکز درمانی و بیمارستانها دارند.
- پمپ درد مکانیکی
این نوع پمپ درد، یکبار مصرف است. دارای یک محفظه برای نگهداری داروست و پزشک میتواند مقدار تزریق آن را برای بیمار مشخص کنید. این کار با تنظیم دستگاه انجام میشود. پمپ مکانیکی دارای درجاتی است که بر روی آن درج شده است. در صورت نیاز بیمار میتواند یک دستگاه پمپ درد مکانیکی نیز در منزل داشته باشد.
پمپ درد کجا وصل میشود؟
خود پمپ بیرون از بدن است؛ به لباس یا تخت بیمار بسته میشود یا در کیف کوچکی همراه بیمار میماند. دارو از راه یک لولهی باریک به یکی از این محلها میرسد و محل را پزشک بیهوشی بر اساس نوع جراحی و وضعیت بیمار انتخاب میکند:
- داخل رگ (وریدی): رایجترین روش. پمپ به همان آنژیوکت یا لولهی سرم روی دست بیمار وصل میشود.
- اپیدورال (کمر): کاتتر بسیار باریکی در پشت، در فضای اطراف نخاع قرار میگیرد. بعد از جراحیهای شکم، لگن و سزارین و برای کاهش درد زایمان زیاد استفاده میشود.
- کنار عصب یا محل زخم: بعد از بعضی جراحیها، مثل جراحیهای ارتوپدی زانو و شانه، کاتتر نزدیک عصب یا داخل محل عمل گذاشته میشود تا فقط همان ناحیه بیحس شود.
- زیر جلدی: سوزن یا کاتتر کوچکی زیر پوست؛ بیشتر برای کنترل درد طولانیمدت، مثلاً در بیماران سرطانی در منزل.
مراقبت از پمپ درد در بیمارستان و منزل
- دکمهی دوز اضافه را فقط خود بیمار فشار دهد. اگر همراه بیمار برای او دکمه را بزند، ممکن است دارو بیش از نیاز تزریق شود.
- مراقب باشید لوله تا نخورد، کشیده نشود و محل اتصال آن خیس نشود.
- پمپ را طبق توضیح پرستار نگه دارید و خودتان تنظیمات آن را تغییر ندهید.
- برداشتن پمپ و بیرون آوردن کاتتر کار پرستار یا پزشک است.
عوارض احتمالی و زمان خبر دادن به پزشک
شایعترین عوارض داروهای پمپ درد تهوع، خارش، خوابآلودگی و یبوست است. در روش اپیدورال ممکن است پاها کمی بیحس یا سنگین شوند. اگر بیمار خیلی خوابآلود است و بهسختی بیدار میشود، تنفسش کند یا سطحی شده، بیحسی یا ضعف پاها زیاد است، یا محل کاتتر قرمز، متورم یا نشتدار است، فوراً به پرستار یا پزشک خبر دهید.
در فروشگاه سدان مد پمپ درد و شیمی درمانی مولتی ریت CYS با حجم ۱۰۰ سیسی موجود است؛ هم تزریق پیوسته با سرعت ثابت یا قابل تنظیم دارد و هم دکمهی PCA برای دوز اضافه. مشخصات و قیمت را در صفحهی خرید پمپ درد ببینید.
تجهيزات پزشکي سدان مد يکي از بزرگترين فروشگاه هاي کشور که به صورت 24 ساعته و آنلاين در ايران فعاليت دارد از قسمت هاي مختلف سايت سدان ديدن فرماييد.
منابع
- Pearls and Pitfalls of Patient-Controlled Analgesia (US Pharmacist)
- Safety of Patient-Controlled Analgesia After Surgery in Children And Adolescents: Concerns And Potential Solutions (Frontiers in Pediatrics (PMC))
- Patient controlled analgesia by proxy. Sentinel Event Alert 33 (The Joint Commission / AHRQ PSNet)
دیدگاهها (۰)